Ahmed Bin Musa : ( 10 yüzyıl ) Sistem mühendisliğinin Öncüsü. Astronom ve Mekanikçi.

Akşemseddin : ( 1389 - 1459 ) Pasteur önce Mikrobu bulan ilk bilim adamı. İstanbulun fethinin manevi babasıdır. Fatih sultan Mehmet' in Hocasıdır

Ali Bin Abbas : ( ? - 994 ) 1000 sene önce ilk kanser ameliyatını yapan bilim adamı. Kılcal damar sitemini ilk defa ortaya atan bilim adamıdır. Eski çağın en büyük hekimlerinden olan hipokratesin (Hipokrat) Doğum olayı görüşünü kökünden yıktı.

Ali Bin İsa : ( 11 yüzyıl ) İlk defa göz hastalıkları hakkında eser veren müslüman bilim adamı.

Ali Bin Rıdvan : ( ? - 1067 ) Batıya tedavi metodlarını öğreten islam alimi.

Ali Kuşçu : ( ? - 1474 ) Ünlü Bir türk astronomi ve matematik bilginidir.

Ammar : ( 11 yüzyıl ) İlk katarak ameliyatını kendine has biçimde yapan müslüman bilim adamı.

Battani : ( 858 - 929 ) Dünyanın en meşhur 20 astrononumdan biri trigonometrinin mucidi, sinus ve kosinüs tabirlerini kullanan ilk bilgin.

Beyruni : ( 973 - 1051 ) Dünyanın döndüğünü ilk bulan bilim adamı ümit burnu, amerika ve japonyanın varlığından bahseden ilk bilim adamı. Beyruni amerika kıtasının varlığını kristof colomb'un Keşfinden 500 sene önce bildirmiştir.Matematik, Jeoloji, Coğrafya, Tıp, Felsefe, Fizik, Astronomi gibi dallarda eserler yazmıştır. Çağın En Büyük Alimidir.

Bitruci : ( 13 yüzyıl ) Kopernik'e yol açan öncülük eden astronom bilim adamı. Cabir Bin Eflah : ( 12 yüzyıl ) Ortaçağın büyük matematik ve astronom bilginidir . Çubuklu güneş saatini bulan ilk bilim adamıdır.

Cabir Bin Hayyan : ( 721 - 805 ) Atom bombası fikrinin ilk mucidi ve kimyanın babası sayılır. Maddenin en Küçük parçası atomun parçalana bileciğini bundan 1200 sene önce söylemiştir.

Cahiz : ( 776 - 869 ) Zooloji İlminin öncülerindendir. Hayvan gübresinden amonyak elde etmiştir.

Cezeri : ( 1136 - 1206 ) İlk sistem mühendisi ve ilk sibernetikçi ve elektronikçi Bilgisayarın babası; oysa bilgisayarın babası yanlış olarak ingiliz matematikçisi Charles Babbage olarak bilinir..

Demiri : ( 1349 - 1405 )Avrupalılardan 400 yıl önce ilk zooloji ansiklopedisini yazan alimdir ... Hayatül hayavan isimli kitabı yazmıştır.

Dinaveri : ( 815 - 895 ) Botanikçi Ve astronom bir alim olarak bilinir. Ebu Kamil Şuca : ( ? - 951 ) Avrupaya matematiği öğreten islam bilgini.

Ebu'l Fida : ( 1271 - 1331 ) Büyük Bir bilgin tarihçi ve coğrafyacıdır.

Ebu'l Vefa : ( 940 - 998 ) Matematik ve Astronomi bilginidir trigonometriye tanjant, kotanjant, sekant ve kosekantı kazandıran matematik bilginidir.

Ebu Maşer : ( 785 - 886 ) Med-cezir olayını (gel-git) ilk keşfeden bilgindir.

Evliya Çelebi : ( 1611 - 1682 ) Büyük Türk seyyahı ve meşhur seyahatnamenin yazarıdır. Farabi : ( 870 - 950 ) Ses olayını ilk defa fiziki yönden ele alıp açıklayıp izah getiren ilk bilgindir.

Fatih Sultan Mehmet : ( 1432 - 1481 ) İstanbulu feth eden ve Havan topunu icad eden yivli topları döktüren padişahtır fatihin kendi icadı olan ve adı "şahi" olan topların ağırlığı 17 ton ve bakırdan dökülmüş olup 1.5 ton ağırlığındaki mermileri 1 km ileriye atabiliyordu bu topları 100 öküz ve 700 asker ancak çekebiliyordu..

Fergani : ( 9 yüzyıl ) Ekliptik meyli ilk defa tesbit eden astronomi alimi.

Gıyasüddin Cemşid : ( ? - 1429 ) Matematik alimi. Ondalık kesir sistemini bulan çemşid cebir ve astronomi alimi.

Harizmi : ( 780 - 850 ) İlk cebir kitabını yazan ve batıya cebiri öğreten bilgin. Adı algoritmaya isim oldu rakamları Avrupa' ya öğreten bilgin. Cebiri sistemleştiren Bilgin. Hasan Bin Musa : ( - ) Dünyanın çevresini ölçen, üç kardeşler olarak bilinen üç kardeşten biri..

Hazini : ( 6 - 7 yüzyıl ) Yerçekimi ve terazilerle ilgili izahlarda bulunan bilgin.

Hazerfen Ahmed Çelebi : ( 17 yüzyıl ) Havada uçan ilk Türk. Planörcülüğün öncüsü.

Huneyn Bin İshak : ( 809 - 873 ) Göz doktorlarına öncülük yapan bilgin. İbni Avvam : ( 8 yüzyıl ) Tarım alanında ortaçağ boyunca kendini kabul ettiren bilgin.

İbni Battuta : ( 1304 - 1369 ) Ülke ülke , kıta kıta dolaşan büyük bir seyyah.

İbni Baytar : ( 1190 - 1248 ) Ortaçağın en büyük botanikçisi ve eczacısıdır.

İbni Cessar : ( ? - 1009 ) Cüzzam hastalığının sebeb ve tedavilerini 900 sene önce açıklayan müslüman doktor.

İbni Ebi Useybia : ( 1203 - 1270 ) Tıp Tarihi hakkında eşsiz bir eser veren doktor.

İbni Fazıl : ( 739 - 805 ) 12 asır önce ilk kağıt fabrikasını kuran vezir.

İbni Firnas : ( ? - 888 ) Wright kardeşlerden önce 1000 sene önce ilk uçağı yapıp uçmayı gerçekleştiren alim.

İbni Haldun : ( 1332 - 1406 ) Tarihi ilim haline getiren sosyolojiyi kuran mütefekkir. Psikolojiyi tarihe uygulamış, ilk defa tarih felsefesi yapan büyük bir islam tarihçisidir. Sosyolog ve şehircilik uzmanı.

İbni Hatip : ( 1313 - 1374 ) Vebanın bulaşıcı hastalık olduğunu ilmi yoldan açıklayan doktor. İbni Havkal : ( 10 yüzyıl ) 10 asır önce ilmi değeri yüksek bir coğrafya kitabı yazan alim. İbni Heysem : ( 965 - 1051 ) Optik ilminin kurucusu büyük fizikçi. İslam dünyasının en büyük fizikçisi, batılı bilginlerin öncüsü, göz ve görme sistemlerine açıklık kazandıran alim. Galile teleskopunun arkasındaki isim.

İbni Karaka : ( ? - 1100 ) Dokuzyüz yıl önce torna tezgahı yapan bilgin.

İbni Macit : ( 15 yüzyıl ) Ünlü bir denizci ve coğrafyacı. Vasco da Gama onun bilgilerinden ve rehberliğinden istifade ederek hindistana ulaştı.

İbni Rüşd : ( 1126 - 1198 ) Büyük bir doktor, astronom ve matematikçidir.

İbni Sina : ( 980 - 1037 ) Doktorların sultanı. Eserleri Avrupa üniversitelerinde 600 sene temel kitap olarak okutulan dahi doktor. Hastalık yayan küçük organizmalar, civa ile tedavi, pastör' e ışık tutması, ilaç bilim ustası, dış belirtilere dayanarak teşhis koyma, botanik ve zooloji ile ilgilendi, Fizikle ilgilendi, jeoloji ilminin babası.

İbni Türk : ( 9 yüzyıl ) Cebirin temelini atan islam bilgini.

İbni Yunus : ( ? - 1009 ) Galile'den önce sarkacı bulan astronom.

İbni Zuhr : ( 1091 - 1162 ) Endülüsün en büyük müslüman doktorlarından asırlarca Avrupa'da eserleri ders kitabı olarak okutuldu.

İbnünnefis : ( 1210 - 1288 ) Küçük kan dolaşımını bulan ünlü islam alimi.

İbrahim Efendi : ( 18 yüzyıl )Osmanlılarda ilk denizaltıyı gerçekleştiren mühendis.

İbrahim Hakkı : ( 1703 - 1780 ) Büyük bir sosyolog, psikolog, astronom ve fen adamı. En ünlü eseri marifetnâme, Burçlardan, insan fizyoloji ve anatomisinden bahsetmiştir.

İdrisi : ( 1100 - 1166 ) Yedi asır önce bügünküne çok benzeyen dünya haritasını çizen coğrafyacı.

İhvanü-s Safa : ( 10 yüzyıl ) çeşitli ilim dallarını içine alan 52 kitaptan meydana gelen bir ansiklopedi yazan ilim adamı. Astronomi , Coğrafya, Musiki, Ahlâk, Felfese kitapları yazmıştır.

İsmail Gelenbevi : ( 1730 - 1791 ) 18 yüzyılda osmanlıların en güçlü matematikçilerinden. İstahri : ( 10 yüzyıl ) Minyatürlü coğrafya kitabı yazan bilgin.

Kadızade Rumi : ( 1337 - 1430 ) Çağını aşan büyük bir matematikçi ve astronomi bilgini. Osmanlının ve Türklerin ilk astronomudur.

Kambur Vesim : ( ? - 1761 ) Verem mikrobunu Robert Koch'dan 150 sene önce keşfeden ünlü doktor.

Katip Çelebi : ( 1609 - 1657 ) Osmalılarda rönesansın müjdecisi coğrafyacı ve fikir adamı. Kazvini : ( 1203 - 1283 ) Ortaçağın Herodot'u müslümanların Plinius'u , astronom ve coğrafyacı bilgin.

Kemaleddin Farisi : ( ? - 1320 ) İbni Heysem ayarında büyük islam matematikçisi, fizikçi ve astronom.

Kerhi : ( ? - 1029 ) İslam Matematikçilerinden.

Kindi : ( 803 - 872 ) İbni Heysem'e kadar optikle ilgili eserleri kaynak olan bilgin. Fizik, felsefe ve matematik alanında yaptığı hizmetleri ile tanınmıştır.

Kurşunoğlu Behram : ( 1922 - ? ) Genelleştirilmiş izafiyet teorisini ortaya atan beyin güçlerimizden. Halen prof. Behram Kurşunoğlu Amerika da florida üniversitesinde teorik fizik merkezinde başkanlık yapmaktadır

Lagarî Hasan Çelebi : ( 17 yüzyıl ) Füzeciliğin atası, osmanlılarda ilk defa füze ile uçan bilgin.

Macriti : ( ? - 1007 ) Matematikte başkan kabul edilen Endülüslü Matematikçi ve astronom. Mağribi : ( 16 yüzyıl ) Çağının en büyük matematikçilerinden . Mağribinin eseri olan Tuhfetü'l Ada isimli kitabında üçgen, dörtgen, daire ve diğer geometrik şekillerinin yüz ölçümlerini bulmak için metodlar gösterilmiştir.

Maaşallah : ( 72? - 815 ) Meşhur islam astronomlarındandır. Usturlabla İlgili ilk eseri veren bilgindir.

Mes'ûdi : ( ? - 956 ) Kıymeti ancak 18. 19. Yüzyıllarda anlaşılan büyük tarihçi ve coğrafyacı. Mesudi günümüzden 1000 sene önce depremlerin oluş sebebini açıklamıştır. Mesûdinin eserlerinden yel değirmenlerinin de müslümanların icadı olduğu anlaşılmıştır.

Mimar Sinan : ( 1489 - 1588 ) Seviyesine bugün dahi ulaşılamayan dahi mimar. Mimar Sinan tam manası ile bir sanat dahisidir.

Muhammed Bin Musa : ( 9 yüzyıl ) Dünyanın Çevresini ölçen 3 kardeşten biri. Matematikçi ve astronom.

Mürsiyeli İbrahim : ( 15 yüzyıl ) Piri reisten 52 sene önce bugünkü uygun Akdeniz haritasını çizen haritacı. Günümüzden 500 sene önce kadar önce yaşamıştır.

Nasirüddin Tusi : ( 1201 - 1274 ) Trigonometri sahasında ilk defa eser veren, Merağa rasathanesini kuran, matematikçi ve astronom. Necmeddinü-l Mısri : ( 13 yüzyıl ) Çağının ünlü astronomlarından.

Ömer Hayyam : ( ? - 1123 ) Cebirdeki binom formülünü bulan bilgin. Newton veya binom formülünün keşfi ömer hayyama aittir.

Piri Reis : ( 1465 - 1554 ) 400 sene önce bu günküne çok yakın dünya haritasını çizen büyük coğrafyacı. Amerika kıtasının varlığını kristof kolomb 'dan önce bilen ünlü denizci. Razi : ( 864 - 925 ) Keşifleri ile ün salan asırlar boyunca Avrupa'ya ders veren kimyager doktor ünlü klinikçi. Devrinin En büyük bilgini İbni Sina ile aynı ayarda bir bilgin. Sabit Bin Kurra : ( ? - 901 ) Newton' dan çok önce diferansiyel hesabını keşfeden bilgin. Dünyanın çapını doğru olarak hesaplayan ilk islam bilgini. Matemetik ve astronomi alimi. Sabuncu Oğlu Şerefeddin : ( 1386 - 1470 ) Fatih devrinin ünlü doktor ve cerrahlarındandır. Deneysel fizyolojinin öncülerindendir.

Seydi Ali Reis : ( ?-1562 ) Ünlü bir denizci, matematik ve astronomi alimidir. Şemsettin Halili : ( ?-1397 ) Büyük bir astronomi bilginidir.

Şihabettin Karafi : ( ? - 1285 ) orta çağın en büyük fizikçi ve hukukçularından. biz türkler gercekten zeki insanlarız ancak kendimizi tanımıyoruz.örneğin; okadar çok bilim adamı yetiştirmişiz fakat biz onların kim olduklarını bilmiyoruz.avrupa ibn-i sina'nın tıp kitaplarını okuturken biz tıp kitapları arıyorduk çünkü ibn-i sina'yı yeni öğreniyorduk.mikrobu yıllarca pasteur'un bulduğunu sandık ama ondan 400 yıl önce fatih sultan mehmet'in hocası akşemsettin mikrobu tanımlamıştı.size bazı türklerden örnekler;

Takiyyüddin Er Rasit : ( 1521 - 1585 ) İstanbul rasathanesi ilk kuran çağından çok ileride asrın önde gelen astronomi alimidir.

Uluğ Bey : ( 1394 -1449 ) Çağının en büyük astronomu ve trigonometride yeni çığır açan ünlü bir alim ve hükümdar.

Zehravi : ( 936 -1013 ) 1000 sene önce ilk çağdaş ameliyatı yapan böbrek taşlarının nasıl çıkarılacağını ve ilk böbrek ameliyatını gerçekleştiren bilim adamı..

Zerkali : ( 1029 - 1087 ) Keşif ve hizmetleri ile ün salmış astronomi alimidir

Mevcut ilk yazılı kayıtlardan bu yana, yıldızların düzeni, temel olarak değişmeden kalmıştır. En eski ve eksiksiz liste M.Ö. 120 yılında, kadir sistemiyle ilgili bölümde de adı geçen İyonya'lı astronom Hipparkos tarafından kaleme alınmış olan listedir. Onun tarif ettiği tüm yıldızlar şimdi aynı parlaklıkta ve pratik olarak aynı yerde izlenebilmektedir.

Daha önce belirtiğimiz göksel enlem ve boylamlar dışında gökkubbe, şekil ve büyüklük yönünden farklılıklar gösteren 88 bölgeye ayrılmıştır. Her bir bölge bir Takımyıldız'a (costellation) karşılık gelir. Her bir Takımyıldızın da mitolojik ya da yarı mitolojik bir varlığı temsil ettiği düşünülür. Mevcut Takımyıldızların yarısı Hipparkoss ve Ptolemi tarafından belgelenmiştir (Ptolemi'nin ünlü kataloğu - Almagest -günümüze islam göbilimcileri aracılığıyla ulaşmıştır). Geri kalan Takımyıldızlar güney Gökyarıküresinde olup 16. ve 17. yüzyıllara dek isimlendirilmemişlerdir.

Herhangi bir Takımyıldızı oluşturan yıldızlar grubunun pek azı temsil ettiği mitolojik varlığın şekline benzer. Asırlar önce izleyenlerin gördükleri şekilleri görebilmek için hayalgücünüzü bir hayli zorlamanız gerekebilir.

Dünya güneş çevresindeki yörüngesinde yol aldıkça güneş de bazı takımyılızlar içinde hareket ediyor gibi gözlenir. Güneşin izlediği bu yola ekliptik ismi verilir, ve ekliptik üzerindeki Takım yıldızlara da Burçlar (Zodiak Takımyıldızları) denir.

Antik çağlarda ilkbaharın başlangıcı yeni yılın başlangıcı sayılırdı. Bu tarihe Vernal Ekinoks (İlkbahar ekinoksu, gündönümü, -21 Mart' a rastlar-) denir. İlkbahar ve sonbahar Ekinoks'ları (Gündönümleri), yıl boyunca gece ve gündüzün eşit olduğu iki gündür. Asırlar içine, güneşin İlkbahar Ekinoksu anında içinden geçtiği burç değişir. Bu nedenle de değişik mevsimlerde görülen takımyıldızlarda da kayma olur. Hipparkos'un zamanında, İlkbahar Ekinoks'u anında güneş Koç (Aries) burcundaydı, zamanımızda ise Balık (Pisces) burcundadır, ancak yakında Kova (Aquarius) burcuna geçecektir. Şimdi Kova döneminin şafağındayız denebilir.

Euphrates vadisinde bulunan tabletlerden anlaşıldığına göre yılbaşında güneş Boğa (Taurus) burcunda imiş. Buna göre tabletlerin bahsettiği olayların M.O. 2450 yılları dolayında geçtiğini söylemek yanlış olmaz.

Dünya güneş etrafındaki yörünesinde ilerledikçe. Dünyanın karanlık yüzü (güneşin aksi yönünde kalan yüzü, gece bölgesi) uzayın başka bir bölgesine döner. İşte bu nedenle değişik mevsimlerde gece gözleyebildiğimiz Takımyıldızlar da farklı olur. Takip eden bölümlerde, Türkiye'den degişik mevsimlerde gözlenebilen takımyıldızlardan önemlilerini, mevsim mevsim öğreneceğiz. Türkiyeden ya da kuzey yarıküredeki bizim enlemimizdeki ülkelerden görünmeyen takımyıldızları konumuz dışında tutacağız.

(Konumu kuzey ya da güney kutbunda olan biri için durum farklıdır. Ufuk üzerinde kalan gökyüzü bölümü daima dünyanın ekseni doğrultusundaki gökküre bölümü olacaktır ve mevsimlerle değişmeyecektir. Mevsimlerle değişecek olan takım yıldızların sadece bulundukları yön olacaktır.)

Parlaklık - Kadir Sistemi (Magnitude)

Yıldızlar hakkında bilinmesi gerekenlerin ilki, tüm yıldızların aynı parlaklığa sahip olmadıklarıdır. İleriki bölümlerde, yıldızların parlaklıklarını tanımlamak için, "Kadir (Magnitude) Sistemi" kullanılacaktır.

İyonyalı (İznik doğumlu) filozof ve bilim adamı Hipparkos (M.Ö.2.Yüzyıl) yıldızların parlaklığını birbirleriyle karşılaştırarak bugün de geliştirerek kullandığımız kadir sistemini oluşturmuştur. Hipparkos, birkaç yüz yıldızdan oluşan katoloğunu derlerken, yıldızları parlaklık açısından 6 sınıfa ayırmıştır. Katologdaki en parlak yıldızlar Birinci Kadir Yıldızlar olarak anılırlar. Sonraki en parlak grup İkinci Kadir Yıldızlar olmak üzere sınıflama devam eder. Açık ve karanlık bir gecede çıplak gözle görülebilen en sönük yıldızlar Altıncı Kadirden Yıldızlar'dır. Bu sistemde en büyük kadir numarasının en sönük yıldızlara karşılık geldiğine dikkat ediniz. Her kadir numarasına karşılık gelen parlaklık, kendinden bir sonra gelen kadir numarasına karşılık gelen parlaklıktan 2,5 kez daha parlaktır. Böylece 1.Kadirdeki bir yıldız 6.kadirdeki bir yıldızdan yaklaşık olarak yüz kez daha parlak olmaktadır. Birinci kadirden daha parlak 15 kadar yıldız ve tabii ki bazı gezegenler ay ve güneş vardır, bunların da parlaklığı aynı sistemle sıfır ve eksi kadir numaralarıyla belirtilirler. Kadir sistemi Hipparkos'dan çok sonraki gökbilimciler tarafından geliştirilerek, bu gün her türlü gök cisminin parlaklığı belirtilebilmektedir. Çıplak gözle göremesek de dürbün ve teleskoplarla görebildiğimiz kadir numarası 6'dan çok daha büyük yıldızları ve gök cisimlerini tanımaktayız.

(Ekler bölümü Ek.3'de "En Parlak 25 Yıldız" kadirlerine göre sıralanmıştır. Bakınız)

Açılar

Gökyüzünde Takımyıldızları ya da herhangi bir yıldızı bulmakta, birinin diğerine göre yerini saptamakta kullanacağımız iki ölçü olacaktır, bunlardan biri yön, diğeri ise uzaklıktır. Yön için kuzey güney doğu batı gibi doğal yönleri ve ufuk, tepe noktası (zodiak) gibi referansları, uzaklık birimi olarak da açıyı kullanacağız.

Takımyıldızları çıplak gözle bulmak ve gözlemek sözkonusu olduğunda, gökyüzünde çok geniş alanları ele almak gerekir. Açılar söz konusu olduğunda ve gökyüzünü bir kubbe olarak düşündüğünüzde, ufuktan başucu noktasına (zenit noktası) kadar olan mesafe 90 derecedir, aksi yöndeki ufka kadar da bir 90 derece daha vardır. Kolumuzu ileriye uzattığınızda, yumruğunuzun genişliği yaklaşık 10 derecedir. Kolunuzu uzattığınızda elinizle pek çok açıyı yaklaşık olarak ölçmek mümkündür. örneğin, Karışınız 25 dereceye karşılık gelir. önce yumruk yapıp sonra sadece serçe ve işaret parmaklarlarınızı olabildiğince açarak 15 dereceyi, işaret orta ve yüzük parmaklarınızı birleştirerek 5 dereceyi, serçe parmağınızın genişliğiyle 1 dereceyi ölçebilirsiniz. Aşağıdaki şekil daha açıklayıcı olabilir.

Bununla birlikte bu ölçüler kişiden kişiye ufak farklılıklar gösterebilir. Gökyüzünde her gece görebileceğiniz Büyük Ayı Takımyıldızının bir bölümü olan Büyük kepçenin yedi yıldızının birbirine olan uzaklıkları aşağıdaki şekilde gösterilmiştir. "İlk Bahar Takımyıldızları 1.Bölüm"de ilk olarak inceleyeceğimiz büyük kepçeyi tanıdıktan sonra elinizi açıları ölçmekte nasıl kullanabileceğinizi de denemenizde yarar vardır.

 

Yıldızları gözlemeye başlamadan önce bilinmesi gerekenler:

• Gözlem için ayın olmadığı, şehir ışıklarından uzak, ve havanın berrak olduğu geceleri tercih edin.
• Gözleme başlamadan önce 10 dakika kadar karanlıkta bekleyerek, gözlerinizin karanlığa alışmasını sağlayın. Karanlığa adapte olduktan sonra çok sönük yıldızları bile görebildiğinizi farkedeceksiniz.
• Eğer bir gökyüzü atlasınız varsa yanınıza alın, ve kızmızı ışık veren bir cep feneri kullanın. Kırmızı ışık karanlığa uyum sağlamış görüşünüzü en az etkileyendir.
• Kış gözlemlerinde ya da serin gecelerde mutlaka iyi giyinin. Hava sıcak gibi görünsede yanınıza yedek bir giyecek alın. Gözlemden sizi en çabuk vazgeçirecek şey üşümeniz olacaktır.
• İlk gecelerde herşeyi görmeye çalışmayın. Öncelikle belirgin olan takımyıldızlarla başlayın, göremedikleriniz için umutsuzluğa kapılmayın. Evde çalışıp başka bir gece izlemeyi deneyin. Zamanla, alıştıkça daha çok yıldız tanıyacak, yazılanlardan çok daha fazlasını göreceksiniz. Yıldızlardan önce, sabretmeyi öğrenmelisiniz.
• Sönük yıldızları görmek için onlara direkt olarak bakmayın. Yanındaki bir alana baktığınız vakit gözünüzün kenarıyla sönük yıldızları çok daha iyi farkedersiniz, gözünüzü ona çevirdiğinizde kaybolacaklardır, şaşırmayın.
• Basit bir dürbününüz varsa, yanınıza alın, gözlemlerinizde pekçok yararı olacaktır

Kutup Yıldızı, Kepçeler, Büyük ve Küçük Ayı:

İlkbaharda kuzey yönünde ufuktan bir hayli yüksekte, neredeyse başucu noktasına yakın olarak gözlenebilen Büyük Kepçe, Büyük Ayı (Ursa Major) takımyıldızının en kolay bulunabilen bir bölümüdür. Bu mevsimde kepçe ters durur, içindekileri kuzey ufkuna boşaltırmış gibidir. Sapı sağa doğru üç yıldızdan oluşmuş bir yay şeklinde doğu yönünündedir. Bu yedi yıldızın çoğu ikinci kadirden parlak yıldızlardır. Sapın aksi yönde bulunan kepçe kasesinin son iki yıldızı işaretçi yıldızlar olarak adlandırılır ve kuzey yönünde (bu mevsimde aşağı doğru) kutup yıldızını işaret ederler. Kutup yıldızını bulmak için sıkça kullanılan bu iki işaretçi yıldızdan aşağı doğru uzatılan bir çizgi boyunca, bu iki yıldız arasındaki mesafenin yaklaşık 6 katı kadar gidildiğinde Kutup yıldızı "Polaris"e ulaşılır. Aşağıdaki şekilde Büyükayı (ok dikkate alınmadığında şeklin üst bölümündeki yıldızlar grubu) ve Küçükayı (şeklin alt bölümünde açık renk çizgilerle birleştirilmiş yıldızlar grubu). Büyükayı takımyıldızı içindeki Büyükkepçe (üst bölümde koyu renkte) ve Kutup Yıldızı Polaris'i (okla gösterilen) görülmektedir. Her nekadar bu takımyıldızları ilkbahar bölümünde işliyorsak da, hiç batmazlar, diğer bir deyişle circumpolar takımyıldızlardır. (1.3-Gökkubbe bölümüne bakınız)

Büyük ve Küçükayı takımyıldızlarına ait yıldızlar hakkında bilgi almak için Seklin altindaki düğmeye basıp açılacak pencerede istenen yıldızın üzerine gidip tıklayınız.

Aşağıdaki fotografta Büyükkepçe görülmektedir. Resim sonbahar başında çekildiğinden, yukarıda belirtilenin aksine ufka yakın ve ağzı yukarıya doğru bakmaktadır.

Ejderha Takımyıldızı (Draco)

Kepçeleri tamıdıktan sonra Ejderha takım yıldızını bulmak kolaydır. Daha sönük yıldızlardan oluşan Draco, büyük ve küçük kepçeler arasından, işaretci yıldızların kuzeyinden başlayıp, küçük kepçenin kasesi etrafında dolanıp kutup yıldızına doğru yönelirken, keskin bir dirsekle ters yöne döner ve dört yıldızdan oluşan bir dörtgen ile Ejderhanın başını oluşturup sonlanır. Ejderhanın başını oluşturan dörtgen, küçük kepçenin

Ejderhanın başını oluşturan dörtgen, küçük kepçenin kasesi büyüklüğündedir. Küçük kepçeye olan uzaklığı da, Küçük kepçenin büyük kepçeye olan uzaklığı kadardır. Başı oluşturan yıldızlardan en parlağı Eltanin olup 2.2 kadirdir. Nispeten daha sönük olan Rastaban ise 2.8 Kadirdir. Küçük kepçe kasesi ile büyük kepçe sapındaki Mizar arasında kalan sönük yıldız Thuban'dır. Ejderha tüm yıl boyunca batmaz, circumpolar takımyıldızlardandır.

Çoban Takımyıldızı (Boötes)

Çoban takımyıldızı Boötes'i bulmak için yine büyük kepçe'den yayarlanalım. Büyük kepçe sapını, eğriliğine de uyarak yaklaşık sap boyunun iki katı kadar hayali bir yayla uzatırsak kuzey yarıkürenin en parlaklarından bir yıldıza Arcturus'a ulaşırız. Coban Takım yıldızının diğer sönük yıldızları, Arcturustan büyük kepcenin sapına çizdiğimiz çizginin solunda kalırlar, Arcturustan başlayarak bu yönde 10 derece (bir yumruk) mesafede birbirine 5 derece mesafede iki yıldız bulunur (nispeten parlak olanı İzar), aynı yönde yine 10 derece kadar ilerlersek bu kez birbirinden daha ayrı duran iki yıldıza ve bu iki yıldızdan bes derece kadar ilerde ikisi arasinda bir yıldıza daha rastlarız. Arcturusla birlikte bu beş yıldız bir dondurma külahını andırırlar ve Boötes'in bellibaşlı yıldızlarını oluştururlar. Arcturusu bulmak için kolay akılda kalan bir cümle "Arkı takibet Arcturus'u bul.", burada ark'dan kastedilen büyük kepçenin sapını oluşturan yaydır. Arcturus tüm gökkürenin en parlak 3. yıldızıdır ve kadiri sıfırdır (-0.04) . Bize olan uzaklığı yaklaşık 35 ışıkyılıdır.

(Çoban takımyıldızı, Çoban yıldızı ile karıştırılmamalıdır. Çoban yıldızı Venüs gezegeninin halk arasındaki ismidir.)

Kuzey Tacı (Corona Borealis)

Çoban Takımyıldızının hemen doğusunda (Büyük kepçeye göre aksi yönde), Arcturustan ziyade külahın üst bölümüne daha yakın bir konumda, gerdanlık ya da atnalı şeklinde dizilmiş bir yıldızlar gurubu bulunur. Bu yıldızlar Kuzey Tacı (Corona Borealis) takım yıldızını oluştururlar. En parlak elemanı Alphecca 2. kadirden bir yıldızdır. Kuzey tacını bulmanın bir yolu da Büyük kepçe sapını eğriliğine uymadan uzatmaktır. Kuzey Tacı ve Çoban buraya kadar incelediğimiz takımyıldızlardan farklı olarak belli saatlerde batıp belli saatlerde doğarlar, circumpolar takımyıldızlardan değildirler.

Bu bölüm Ağustos başlarında ( 3 ağustos - 7 ağustos) saat 22-23 arasında yapılan gözlemlere göre anlatılmaktadır. Daha önceki saatlerde yıldızlar daha doğuda, daha sonraki saatlerde ise daha batıda olacaktır. (Farklı günlerde yapılacak gözlemlerde, önceki günler için gün başına dört dakika sonrası, sonraki günler için gün başına dört dakika öncesi uygun olacaktır.)

Bu bölümde işlenen Takımyıldızlar:
Çalgı (Lyrae), Kuğu (Cygnus), Kartal (Aquila), Yunus (Delphinus)

Yaz Üçgeni:

Yukarıda bahsi geçen uygun saatlerde iseniz, Tam tepe noktasına bakarak açık maviye kaçan, oldukça parlak yıldızı bulmaya çalışın. Bu yıldız yaz gecelerinin mücevheri Vega'dır (Çalgı - Lyrae Takımyıdızının alpha'sı ). Vega'dan 25 derece güneydoğuya doğru ilerlerseniz Samanyolu içinde yer almış bir yıldızla karşılaşırsınız, Parlak ama Vega kadar parlak olmayan bu yıldız da Kuğu (Cygnus) Takımyıldızına ait Deneb'dir. Denebin yaklaşık 40 derece (4 yumruk) güneyinde yine parlak bir yıldıza rastlayacaksınız, bu da Kartal (Aquila) takımyıldızının alphası, Altair'dir. Üç ayrı takımyıldıza ait bu üç yıldız Yaz üçgenini oluştururlar. Yaz üçgeninin önemi, kolay bulunur olması, hava henüz kararırken ilk seçilen yıldızlardan oluşması yanında, başka yıldızları bulmakta bize yardımcı olmasındandır. Başımızın üzerinde Vega, güneydoğuya doğru Deneb ve güneye doğru Altair 1.kadirden yıldızlardır. (Vega benim için çok özel bir yıldız, henüz 7-8 yaşlarında iken annemden adını öğrendiğim ilk yıldız olması yanında 1999 yılından beri üzerinde yaşadığım teknemin ismi de VEGA. Teknemle ilgili web sitemi ziyaret ederseniz beni mutlu edersiniz.)

Yaz Üçgeni (Başucunda Vega, güneydoğuda Deneb ve güneyde Altair)

Şimdi de Yaz üçgenini oluşturan yıldızların ait oldukları Takımyıldızları, Çalgı, Kuğu ve Kartal'ı görelim.

Çalgı (Lyrae) Takımyıldızı:

Yaz üçgenini oluşturan üç yıldızdan en parlağı Vega (mag:0.00) Lyrae Takımyıldızına aittir. Bize olan uzaklığı 25 ışıkyılıdır. Takımyıldızdaki diğer yıldızlarsa Vega'ya oranla çok daha uzaktırlar. Vega tüm gökyüzündeki 5. en parlak yıldızdır, ufkun altında sadece 7 saat kadar kalır, bu nedenle her zaman uygun saatte olmasa da her gece görülebilir. Dünya ekseninin (tıpkı bir topaçınki gibi) dairesel bir haketle yönünü yavaş da olsa değiştirdiğinden dolayı, yaklaşık 12.000 sene sonra Vega Gökküre kuzey kutbunda izlenecek, diğer bir deyişle Kutup Yıldızı olacaktır.Çalgı Takımyıldızı gökyüzünde avucumuz kadar küçük bir alan kaplar, Çalgı'nın, Vega'nın Altair yönündeki yıldızları küçük bir paralekenar oluştururlar. Bu paralelkenarın Vega'dan uzak olan kenarını, diğerlerine göre nispeten parlak 3.ve 4. kadirden iki yıldız, Sulafat ve Sheliak oluştururlar.

Sheliak ve Sulafat yıldızları arasında M57 Halka bulutsusu bulunur. İyi bir teleskopla çok güzel görünür. Aşağıdaki küçültülmüş resmine tıklayarak, M57 Halka Bulutsusu'nun (Ring Nebula) amatör bir teleskopla alınmış resmini görebilirsiniz.

Kuğu (Cygnus) Takımyıldızı:

Yaz üçgenini oluşturan üç yıldızdan ikincisi Kuğu Takımyıldızının alphası Deneb'dir. Deneb arapça kuyruk demektir, Ve kuğunun kuyruğuna karşılık gelir. (Aslan Takımyıldızındaki Denebola'yı hatırlayınız.) Deneb 1. kadirden bir yıldız olup bizden 3260 ışık yılı uzaktadır. Yaz üçgeninin Deneb köşesinden, Alteir ve Vega tarafından oluşturulan karşı kenarın ortasına doğru hayali bir çizgi uzatın. Bu Çizgi üzerinde Kuğunun gövdesini oluşturan Sadr ve kuğunun uzun boynunu oluşturan iki sönük yıldız ve en son olarak da kuğunun başı Albiero ya ulaşırsınız. Albiero Vega ve Altair arasında ve üçgenin içinde kalır ve Denebe uzaklığı 22 derece kadardır. Alibiero Deneb arasındaki çizgimize tekrer dönelim. Deneb den Albiero yönündeki il Yıldızımız (Kuğunun gövdesi) Sadr 2. Kadirden bir yıldızdır ve 1553 ışık yılı uzaktadır. Basi geçen hayali çizgimizi dik açıyla Sadr'da kesen bir çizgi daha hayal edin. Her iki yönde sadra eşit uzaklıkta birer yıldız göreceksiniz. Bunlardan Vega tarafındaki delta Kuğu 3. kadirden bir yıldız, aksi taraftaki, Cenah 2. kadirden (mag:2.4) bir yıldızdır. Adından da anlaşılacağı gibi (Cenah arapça kanat demektir) Cenah Kuğunun kanadına karşışık gelir, bu iki yıldız ve aynı uzantıda biraz geriye doğru devam eden sönük yıldızlar Kuğunun kanatlarını oluştururlar. Bahsi geçen (Deneb'den Albierora'ya ve Cenah'tan Delta Cygni'ye), birbirine dik bu iki çizgiyle oluşan haç, Kuzey Haçı olarak da anılır.

Kuğu parselinde Cenah'ın (resme göre) hemen altında, Teleskoplarla uzun pozlu çekilen fotografla görünebilen, dantel görünümlü bulutsu bir yapı vardır, 8bin ışık yılı uzaklıktaki bu yapı Cynus Loop (Cirrus) olarak adlandırılır ve 20bin
yıl önce patlamış bir süpernova kalıntısı olarak değerlendirilmektedir. Kuğu parselindeki diğer ilginç mir yapı da Kuzey Amerika Bulutsusu'dur.Şekil olarak Kuzey Amerika kıtasını andırır. Deneb'in (şekle göre) birkaç derece solunda kalır. (Her iki Bulutsunun da teleskoplarla uzun pozlu çekilmiş resimlerini aşağıdaki küçültülmüş resim örneklerine tıklayarak, ayrı bir pencerede görebilirsiniz)

Kartal (Aquila) Takımyıldızı:

Yaz üçgenini oluşturan üç yıldızdan sonuncusu Altair'i yeniden bulalım. Altair'i bulmak için Çalgı Takımyıldızından yaralanabilirsiniz. Vegadan Başlayarak Çalgının Paralel Kenarının uzun közegeni boyunca Güneye doğru 40 derece kadar indiğinizde Parlak Altair'i bulursunuz.

Altair, bize 17 ışık yılı uzaklıkta 1.kadirden (mag:0.75) bir yıldızdır. Altair'in iki yanında Altair'e çok yakın iki yıldız bulunur. İkisinden nispeten daha parlak ve Altaire daha yakın olanı Tarazed, diğeri ise Alshain'dir. Tarazed Altair ve Alshainin oluşturduğu çizgi çok belirgindir, ve kolayca bulunur. Kartal Takımyıldızındaki yıldızların şekline bakarak kartala benzetmek oldukça zordur. Deneb el Okab'la birlikte Tarazed Altair ve Alshain kartalın kuyruğunu, güneye doğru uzanan hayli sönük yıldızlarsa gövdesini ve başını oluştururlar.

Yunus (Delphinus) Takımyıldızı:

Yaz üçgenini tekrar hatırlayınız, üçgenin Deneb'le Altair'i birleştiren kenarının ortası hizasına gelen ve üçgenin dışında kalan bölgede seçilebilen küçücük bir alana sıkışmış bir grup yıldız bulunur (Şekle bakınız). Yunus en küçük alana sahip takımyıldızlardan biridir.

Bu bölümde işlenen Takımyıldızlar:
Çalgı (Lyrae), Kuğu (Cygnus), Kartal (Aquila), Yunus (Delphinus)