Gökyüzü Koordinatları

Dünya’dan baktığımızda gökyüzü, iç yüzeyine yıldızların yapıştığı devasa bir kubbe gibidir. Bir an için, ayak bastığımız yeryüzünün tamamen kaybolduğunu hayal edin. Bu durumda, kendimizi yoğun ve yıldızlarla bezenmiş bir kürenin merkezinde duruyor hissederdik.

Gökbilimciler yıldızların konumunu belirlemek için, onların gök küredeki yerlerini kullanırlar.

Dünya’yı gök kürenin merkezindeymiş gibi düşünün. Şimdi, Dünya’daki enlem ve boylamların gök kürenin iç yüzüne yansıdığını düşünün. Bu yansımaların oluşturduğu çizgiler, bize herhangi bir gökcisminin konumu belirleyebilecek bir koordinat sistemi verir. Kabaca, “enlemin” gökyüzündeki karşılığı olarak dik açıklık, “boylamın” karşılığı olarak ise sağ açıklık kullanılır. Bunlar standart gökyüzü koordinatlarıdır.

Dik açıklık; derece, yay dakikası, yay saniyesi cinsinden ifade edilir ve kuzey yarımkürede (+), güneyde ise (-) değerler alır.
Sağ açıklık ise derece cinsinden değil, saat(s), dakika(d), saniye(sn) cinsinden ölçülür. Dünya bir dönüşünü yaklaşık 24 saatte tamamladığından gökbilimciler uzun zaman önce böyle bir düzenleme yapmışlardır. Gökyüzü koordinatları, gök kürede sabit kaldıkları için, gökyüzü sanki Dünya’nın etrafında 24 saatte bir dönüş yapıyor gibi görünür.

Aslında bir yıldızın göksel koordinatları sabit değildir, çok küçük miktarda olmak üzere, yıldan yıla değişir. Bunun sebebi de Dünya’nın dönme ekseninin yalpalamasıdır. Zira, kitaplarda ve atlaslarda sağ açıklık ve dik açıklık verildiğinde, bunların yanında 2000.0 gibi tarihi belirten ifadeler bulunur.(“.0”; yıl başını simgeler:1 Ocak gece yarısı)Verilen bu tarih koordinatların en doğru olduğu zamandır. Çoğu amatör etkinlik için, bu durum pek bir önem taşımaz.